In gesprek met veranderkundige Martijn van Dam:

‘Grote doelen dwingen je om uit je groef te stappen en samen op zoek te gaan naar wat je nog niet weet’

10 juli 2025

Als aanjager van de Beweging van 0 en adviseur binnen het SEJN-project ‘Veranderen met ambitie – Samen lerend op weg naar betere jeugdhulp’ wil Martijn van Dam samen met jongeren, ouders en professionals echt verschil maken. Wat drijft hem, wat ziet hij als grote uitdagingen en wat leert hij zelf van het project? Een gesprek over ambitie, ruimte, reflectie én de moed om te vertragen.

Wat wil je veranderen in de jeugdhulp en hoe sluit jouw inzet voor ‘Veranderen met ambitie’ daarop aan?

Ik wil de jeugdhulp ambitieuzer maken. Met die blik kijk ik ook naar het participatief onderzoek ‘Veranderen met ambitie – Samen lerend op weg naar betere jeugdhulp’. Als we ambitieus zijn stellen we onszelf doelen die ons inspireren en waar we ook een beetje bang van worden. Waarvan we niet zeker weten of we het gaan halen, maar die wel aansluiten bij onze drijfveer om steeds een beetje beter te worden.

Grote doelen dwingen je om uit je groef te stappen en samen op zoek te gaan naar wat je nog niet weet. Neem bijvoorbeeld 0 uithuisplaatsingen. We weten uit onderzoek dat kinderen die uit huis zijn geplaatst vaak meerdere keren doorgeplaatst worden en dat dit schadelijk is. Stel dat het ons lukt om – samen met ouders, kinderen en hun omgeving – eerder en beter te begrijpen welke belemmerende interactiepatronen er spelen (inclusief interactiepatronen met hulpverleners) én welke interactiepatronen helpend zijn, kunnen we dan een uithuisplaatsing voorkomen? Of kunnen we schooluitval voorkomen? Of intergenerationeel trauma eerder herkennen?

Er is zoveel wat we al weten en ook zoveel wat we nog niet weten. Ambitieuze jeugdhulp gaat over benutten van wat we al wél weten en onderzoeken wat we nog níet weten. ‘Veranderen met ambitie’ is hiervoor een perfecte basis. Ik ben blij dat ik de kennis vanuit de Beweging van 0 over de lerende beweging in mag brengen.

Wat is volgens jou onmisbaar om echt samen met jongeren, ouders en professionals die verandering tot stand te brengen?

Een klimaat waarin tijd om te leren en het vakgebied te ontwikkelen, onderdeel is van je beroep. Een klimaat waarin je hardop durft te zeggen dat je iets níet weet en geïnspireerd en gefaciliteerd wordt om op zoek te gaan naar mensen die meer of andere kennis hebben dan jij. Of om zelf (micro)onderzoek te doen.

Hiervoor is het nodig dat professionals samen met jongeren en ouders een stap naar voren doen en de ruimte pakken. Anders wordt de ruimte ingevuld met regels, werkwijzen en bureaucratie die ons in de weg zit. Daar hoort ook kritische zelfreflectie bij. Want hoe hebben we het laten gebeuren dat beleidsmakers, managers, bestuurders, inkopers, controllers, politici en anderen zonder zorginhoudelijke of ervaringsdeskundige kennis bepalen hoe professionals hun werk moeten doen?

In dit participatieve actieonderzoek is er ruimte om samen te reflecteren, patronen te zoeken en duurzame acties te ondernemen die een lerende beweging op gang brengen. Op plekken waar dit al gebeurt, zien we grote sprongen vooruit.

Wanneer is ‘Veranderen met ambitie’ voor jou geslaagd, of is het nooit ‘af’?

Ik hoop dat het nooit af is. Want anders waren we niet ambitieus genoeg. Het is geslaagd als we na 18 maanden antwoorden hebben op hoe we als SEJN-organisaties een lerende beweging op gang kunnen brengen en houden, die leidt tot steeds betere jeugdhulp, waardoor steeds meer kinderen gewoon prettig (thuis) kunnen opgroeien.

Wat zie jij als een grote uitdaging in dit project?

Dat we niet in de ‘plan-do-check-act’- cyclus schieten. Want als je niet weet door welke patronen je nu onvoldoende leert, hoe kun je dan een goed plan maken? Dikke kans dat je in de groef blijft zitten en méér van hetzelfde krijgt.

De oplossing hiervoor is vertragen. We zijn met z’n allen verslaafd aan actie. Alles moet nu en liefst zo concreet mogelijk. Niet weten is uit den boze. We hijgen onszelf naar de eindstreep. Dit vind ik het grootste gevaar voor de ontwikkeling van de jeugdhulp. Ik ben groot voorstander van een nieuwe cyclus: reflecteren-patronen zoeken-ongemak aangaan-samen bedenken welke patronen je wil doorbreken-experimenteren.

Het mooie van dit project is dat vier organisaties tegelijk leren en ontwikkelen, en dus ook van elkaar leren. Er zijn ongetwijfeld meerdere routes om dichterbij een ambitieus doel te komen en dat delen is leuk.

Wat leer jij zelf van dit project, en wat wil je anderen meegeven?

Ik leer in dit project om samen te ontdekken en beter uit te leggen hoe je een lerende beweging op gang brengt, in steeds weer een andere organisatiecontext.

Wat ik anderen wil meegeven is dat als we ambitieus zijn, we de tijd hebben om elke dag steeds dichter bij een groot doel te komen. Het samenwerkingsverband SEJN bestaat geloof ik al 20 jaar. Dit project duurt 18 maanden, maar SEJN gaat ongetwijfeld door. Waar willen we samen over 20 jaar staan? Welke patronen zien we en welke zouden we willen doorbreken?

Verder lezen