Veranderen met Ambitie
Samen lerend op weg naar betere jeugdhulp
‘Veranderen met Ambitie – Samen lerend op weg naar betere jeugdhulp’ is een project van SEJN met steun van ZonMw Jeugd. Het project heeft gelopen van 2024 – 2026.
Jeugdhulporganisaties Ambiq, De Rading, Levvel en Youké onderzoeken samen met professionals, ervaringsdeskundigen en onderzoekers van Centre of Expertise Perspectief in Gezondheid van Avans Hogeschool, PI Research en Praktikon hoe zij kunnen uitgroeien tot lerende organisaties. Een veranderkundige en een expert in actieonderzoek ondersteunen hen hierbij.
Het doel van dit onderzoek, en de bredere lerende beweging, is om de leercultuur binnen jeugdhulporganisaties te versterken, waardoor de kwaliteit van de hulp voor jongeren en gezinnen continu kan worden verbeterd. De opbrengsten van het onderzoek zijn inzichten in wat organisaties nodig hebben om blijvend te kunnen leren en verbeteren – binnen de vier deelnemende organisaties, binnen het SEJN-netwerk en daarbuiten.
Waarom dit project?
Veel organisaties in de jeugdhulp willen leren van hun eigen praktijk. Toch is het lastig om
dat leren te organiseren en blijvend te maken. Binnen ‘Veranderen met ambitie’ is onderzocht hoe
organisaties zélf vorm kunnen geven aan leren en verbeteren, met inbreng van jongeren,
ouders en jeugdhulpprofessionals.
Wat hebben we geleerd?
Na achttien maanden participatief actieonderzoek binnen vier jeugdhulporganisaties komt één centraal inzicht naar voren:
Blijvend leren ontstaat wanneer kennis en informatie worden verbonden aan gezamenlijke reflectie, handelen en evaluatie, met duidelijk eigenaarschap en aandacht voor borging.
Binnen de organisaties is veel motivatie en leervermogen aanwezig. Er wordt informatie verzameld, gereflecteerd en gewerkt aan verbetering van de hulp die wordt geboden aan jongeren en kinderen. Toch blijft leren kwetsbaar wanneer eerder genoemde onderdelen van leren los van elkaar staan. Een vragenlijst afnemen, een reflectiebijeenkomst organiseren of een nieuwe werkwijze invoeren leidt op zichzelf nog niet tot blijvende verbetering. Het gaat erom dat informatie gezamenlijk betekenis krijgt, leidt tot handelen, wordt opgevolgd en geëvalueerd en uiteindelijk onderdeel wordt van het dagelijkse werk.
Het onderzoek laat daarmee zien dat het ontwikkelen van een lerende organisatie vooral een veranderkundige opgave is. Praktijkkennis, ervaringskennis en wetenschappelijke kennis moeten bij elkaar worden gebracht en verbonden aan een doorgaande cyclus van ophalen, duiden, besluiten, handelen, terugkoppelen, evalueren en borgen.
Vijf bewegingen naar blijvend leren
Het onderzoek laat vijf bewegingen zien die organisaties kunnen maken om blijvend leren te versterken:
1. Van informatie verzamelen naar samen betekenis geven – niet alleen gegevens en ervaringen ophalen, maar gezamenlijk onderzoeken wat deze betekenen voor goede hulp.
2. Van reflecteren naar duurzaam verbeteren – inzichten vertalen naar acties en deze ook opvolgen, evalueren en bijstellen.
3. Van leren in teams naar organisatiebreed leren – zorgen dat lessen niet binnen één team of project blijven, maar op verschillende niveaus in de organisatie worden benut.
4. Van betrokkenheid naar gedeeld eigenaarschap – professionals, jongeren, ouders en ervaringsdeskundigen niet alleen raadplegen, maar daadwerkelijk laten meedenken en meebeslissen.
5. Van leren als extra activiteit naar leren in het dagelijks werk – reflectie, feedback en verbeteren een vaste plek geven in bestaande routines en werkprocessen.
Wat is nodig om die beweging te maken?
De precieze route verschilt per organisatie. Uit het onderzoek komen twaalf samenhangende randvoorwaarden naar voren:
- Een gedeeld begrip van kwaliteit en goede hulp
- Intrinsieke motivatie en een organisatiebrede verbinding met een gezamenlijke ambitie
- Ruimte voor kleinschalig en experimenteel leren
- Psychologische veiligheid, openheid en gelijkwaardigheid
- Tijd en ruimte voor reflectie
- Structurele inbedding van leren in werkprocessen
- Gezamenlijke betekenisgeving en cyclisch informatiegebruik
- Terugkoppeling en zichtbare opvolging
- Duidelijke rollen en gedeeld eigenaarschap
- Actieve managementbetrokkenheid
- Verbinding tussen organisatieniveaus
- Structurele betrokkenheid van jongeren, ouders en ervaringsdeskundigen
De randvoorwaarden kunnen niet los van elkaar worden gezien. Welke combinatie en uitwerking passend is, verschilt per organisatie en de ontwikkelfase van de organisatie.
Factsheet
In een overzichtelijke factsheet hebben we dit nog eens voor je op een rij gezet: download de factsheet ‘Veranderen met Ambitie’.
Rapportage
Wil je je verder verdiepen? Download dan de volledige rapportage, inclusief casusbeschrijvingen.
Zelf aan de slag?
Met het instrument Blijvend leren in ons team ga je met je team in gesprek over de randvoorwaarden voor blijvend leren, waar ontwikkelruimte ligt en welke gezamenlijke ambitie jullie willen formuleren: download het instrument Blijvend leren in ons team.
Aanpak: participatief actieonderzoek
Achttien maanden lang is binnen de vier organisaties participatief actieonderzoek uitgevoerd. Daarbij werkten praktijkprofessionals, ervaringsdeskundigen en onderzoekers samen aan het begrijpen van vraagstukken én het realiseren en onderzoeken van verandering in de praktijk.
Iedere organisatie werkte aan een eigen praktijkvraag. Een vaste onderzoeker en een ervaringsdeskundige ondersteunden het proces. Daarnaast brachten een veranderkundige en een expert in actieonderzoek hun expertise in. Door praktijkkennis, ervaringskennis en wetenschappelijke kennis steeds naast elkaar te leggen, konden vraagstukken vanuit verschillende perspectieven worden onderzocht.
Het leren vond zowel binnen de organisaties als tussen de organisaties plaats. Tijdens gezamenlijke bijeenkomsten werden ervaringen gedeeld, patronen besproken en inzichten uit de verschillende verandertrajecten met elkaar verbonden.
Leren en veranderen in vier organisaties
Iedere deelnemende organisatie werkte vanuit een eigen ambitie aan een vraagstuk uit de dagelijkse praktijk. De trajecten laten zien dat de ontwikkeling naar een lerende organisatie er per organisatie anders uitziet. Tegelijkertijd maakten ze concreet welke veranderingen nodig zijn om leren steeds meer onderdeel te maken van het dagelijks werk.
De kwaliteit van de zorg voor jongeren verbetert continu op basis van een leer- en ontwikkelcultuur die is geborgd binnen alle lagen van de organisatie.
Samen met ouders en jongeren bouwen we aan een lerende jeugdhulporganisatie die structureel vernieuwt, zodat elk kind kansrijk en liefdevol opgroeit.
Elke jongere die TOPGGz-hulp nodig heeft, ontvangt deze ook.
Gegevens worden verzameld en benut zodat deze bijdragen aan perspectief voor iedere cliënt.
Teruglezen
Lees de projectnieuwsbrieven:
Lees de verhalen over ‘Veranderen met Ambitie’:
- ‘Voortdurend verbeteren? Maak er samen tijd voor!’ – uit Kennismagazine Jeugd (ZonMw)
- Projectleider René Robins: ‘Ik geloof dat jeugdhulp alleen kan werken als de mensen om wie het gaat meedoen’
- Ervaringsdeskundige, praktijkprofessional en onderzoeker: drie perspectieven op ‘Veranderen met Ambitie’
- Over ambitie, reflectie en vertraging: in gesprek met veranderkundige Martijn van Dam
- Veranderkundige Tonnie van der Zouwen vertelt meer over actieonderzoek
- Vliegende start actieonderzoek: samen lerend op weg
Bekijk ook het filmpje dat we eind 2025 maakten met de ambities voor 2026!
Meer weten?
Heb je vragen over dit project? Neem dan contact op met SEJN-coördinator Inez Berends: sejn@piresearch.nl.
